آهن بناب

محمد حسين بابالو - هم اکنون بازار فولاد بازاري راکد و خاموش است. دورنماي اين بازار در ميان مدت و کوتاه مدت نويد روزهايي خوش را نمي‌دهد. مهمترين چشم انداز اين بازار هم اکنون ابهام است.

خرده بازار فولاد داخلي بازاري است متغير و تابعي است از چندين عامل؛ شرايط جهاني اين بازار، رونق اقتصادي داخل و شرايط و جريان پول، سياست‌هاي دولتي، ساخت و ساز و فعاليت‌هاي عمراني و ... غالب اين موارد به دولت به عنوان بزرگترين و مهم‌ترين قدرت باز مي‌گردد.
در خصوص شرايط جهاني و به تبع آن جريان واردات اين شرايط به روند کلي اقتصاد جهاني و شرايط و برآيندهاي کلي و شاخص‌هاي اقتصادي، سنگ‌آهن، زغال‌سنگ و نفت مرتبط است.
هم اکنون نفت در قيمت‌هاي پاييني قرار داشته که به نسبت هفته‌هاي پيش يک رکورد کاهشي است. در اين بين دورنماي بارزي مبني بر افزايش قيمت‌ها در کوتاه مدت ديده نمي‌شود، شاخص‌هاي کلي اقتصاد نيز کاهش يافته است. شاخص سهام داوجونز به عنوان شاخص صنايع غرب روزهاي خوبي را نمي‌گذراند. ارزش‌دلار در برابر يورو و برخي ارزهاي ديگر افزايش يافته که به کاهش قيمت‌ها مي‌انجامد. ورشکستگي جنرال موتورز و چند بانک آمريکايي ديگر به اين وضع دامن زده است. اثرات بسته‌هاي حکايتي دولت‌هاي غربي در حال فروکش کردن است. برآيند کلي عبارت است از بي‌اثر شدن قرص‌هاي مسکن غرب و رونمايي مجدد رکود در جهان بالاخص در کشورهاي غربي. بازار مواد اوليه مثل فلزات پايه با کاهش‌هاي چشمگيري مواجه شده و احتمال کاهش بيشتر نيز متصور است.
در قراردادهاي بلندمدت بين فولادسازها و توليدکنندگان سنگ آهن کاهش بين 33 تا 40‌درصدي ارزش معاملات پذيرفته شده است. اين در شرايطي است که هنوز کارخانه‌هاي توليد فولاد بالاخص در کشور چين کالاهاي خود را هر روز گران‌تر از ديروز مي‌فروشند. اين مطلب در خصوص محصولات طويل بيشتر خودنمايي مي‌کند. با کاهش قيمت نفت هزينه توليد فولاد سير نزولي به خود گرفته است. اين در حالي است که ارزش سنگ‌آهن در بازار نقدي اين کالا در بنادر چين با افزايشي نزديک به 4‌دلار در هر تن مواجه شده است.
شرايط داخلي و سياسي کشور چين به عنوان يک اقتصاد دولتي در جايگاه ايده آلي قرار ندارد. قيمت بيلت در غالب کشورهاي جهان همچنين در بازار داخلي هند سير نزولي داشته است. به جرات مي‌توان اقدام توليدکنندگان فولاد چين در افزايش قيمت‌هاي خود را در جهان انگشت‌نما خطاب کرد. شرايط ذکر شده نشان‌دهنده يک پارادوکس خطرناک است. بزرگ‌ترين فولادساز جهان افزايش قيمت داده و ديگر نقاط جهان با شرايط نزولي اقتصاد همراه است. در جهان غرب به جرات مي‌توان گفت بهترين خبر افزايش نرخ بيکاري به ميزان 565‌هزار نفر در بازه‌هاي زماني مورد بررسي بوده که پيش‌بيني مي‌شد اين تعداد برابر با 600‌هزار نفر باشد. ميزان بيکاري نيز به کمتر از 10درصد رسيده است. توجه به موارد ذکر شده روند افزايش قيمتي فولاد چين ديري نخواهد پاييد. کارخانه‌هاي توليد فولاد چين بيش از حد خوشبين هستند. روند عمومي جهاني حکايت از کاهش ارزش فولاد مي‌کند.
ترمز رشد قيمت آهن کشيده شد
تاثير اين شرايط نيز بر بازار داخلي ايران محرز است. در خصوص عرضه‌هاي منتهي به ماه مبارک رمضان با افزايش قيمت‌ها مواجه بوده‌ايم. اين رويداد به سرعت به بازار غيررسمي سرايت کرد ولي به همان سرعت هم از شدت آن کاسته شد.
هم‌اکنون بازار در رکود سختي به سر مي‌برد. شرايط داخلي به حدي سخت شده که در گذشته سابقه نداشته است. با توجه به روند افزايش قيمت‌ها در خارج از کشور واردات نيز به هيچ وجه از جذابيت برخوردار نيست. با توجه به احتمال وخيم تر شدن اوضاع جهاني احتمال بدتر شدن اوضاع آن‌هم در آغاز فصل ساخت و ساز و همچنين ماه مبارک رمضان مي‌توان گفت روزهاي سخت‌تري را نيز پيش رو داريم. در زمان رونق فعاليت‌هاي عمراني رکود کمرشکن خواهد بود.
در اين برهه و با اين پيش‌فرض‌ها، نقش دولت از هميشه پررنگ‌تر خواهد بود. احتمال وضع تعرفه رونقي تصنعي را به بازار وارد کرد ولي به سرعت نيز محو و نابود شد. به احتمال قوي وضع تعرفه تاثير شگرفي در آينده بازار نخواهد گذارد، زيرا بررسي نمودار عرضه و تقاضا در شرايط فعلي افزايش قيمت‌ها را به دلايل بنيادين نشان نمي‌دهد. هم اکنون تقاضاي واقعي در بازار ديده نمي‌شود و با فرض عرضه ثابت در بازار احتمال افزايش قيمت‌ها اندکي ثقيل جلوه مي‌کند.
پروژه‌هاي عمراني نبض حرکت بازار آهن
کاهش بودجه‌هاي عمراني سال 88 همچنين تغييرات مجدد آن يقينا تاثير منفي بسياري را بر پروژه‌هاي عمراني و نبض حرکت بازار خواهد گذارد. هم اکنون مهمترين دليل، عدم وجود پول آن‌هم پولي که جريان يافته و به توليد منتهي گردد، است. مدتي است که تزريق نقدينگي از جانب دولت با افت و خيزهاي فراواني همراه شده که گاها مطلوب و گاها نامطلوب اثر کرده است.
راهكارهاي واقعي
راهکارهايي که در اين زمان حس شده و از سوي دولت بايستي انجام شود، اقداماتي واقعي است نه ژست‌هاي رسانه اي. تغييراتي که در بازار اثرات آن ديده شود. خبرها و شايعات در کوتاه‌مدت بازار را به سمت و سويي مجهول و مبهم سوق داده که بسيار خطرناک است.
گام اول شناخت شرايط جهاني است. در آينده کوتاه‌مدت و ميان مدت شرايط اقتصادي جهان نزولي است بنابراين بهترين اقدام فاصله گرفتن از آن است. ايزوله کردن اقتصاد داخلي که يکي از راه‌هاي مؤثر آن تعرفه و محدوديت در واردات است، نقش بسزايي خواهد داشت. در اين شرايط واردات محصول نهايي سمي مهلک و واردات مواد اوليه و محصولات مياني دارويي شفابخش است. با توجه به جهت گيري‌هاي بودجه سال جاري در خصوص تامين منابع مالي از طريق ماليات همچنين ادامه روند توليد که به ماليات بر ارزش افزوده منتهي مي‌گردد، توليدکننده و دولت هر دو راضي خواهند بود.
گام دوم، اصلاح شرايط و رويکردهاي فعلي است. با توجه به دولتي بودن صنعت فولاد و تسلط دولت بر اين بازار و نحوه معاملات آن بالاخص در بورس کالاي ايران با اقداماتي محدود و تاکتيکي مي‌توان تغييراتي جدي در بازار تزريق شود. فروش نقدي به جاي سلف و کاهش حجم عرضه‌ها مي‌تواند به مصرف‌کننده نهايي براي خريد مستقيم کمک شايان‌توجهي کند. با اين اقدام ساده معاملات از بازار غيررسمي به بازار رسمي منتقل گرديده که هم قيمت کاهش مي‌يابد و هم درآمد دولت از طريق ماليات افزايش خواهد يافت. گام سوم، بررسي و تخصيص منابع به پروژه‌هايي با مزيت نسبي بالاتر است. بهسازي کارخانه‌ها، بخش‌هاي حمل و نقل و صنايع انرژي بر، مسکن، سد و تونل و ... از اين قبيل صنايعي است که با توجه به کاهش ارزش مصالح ساختماني و فلزات با هزينه کمتري احداث خواهد شد. نکته ديگر آنکه در شرايط فعلي که غالب دولت‌هاي قدرتمند جهان با تزريق پول به کمک اقتصاد خود آمده‌اند، سياست‌هاي انقباضي پولي مالي همچون گذشته از جذابيت بالايي برخوردار نيست.
گام چهارم، توانمند‌سازي بخش‌خصوصي است. بخش توليد هم اکنون مشکلات فراواني دارد. در صورت تخصيص منابع به اين بخش که با توجه به قوانين موجود کمترين بار مالي را بر عهده دولت مي‌گذارد مي‌توان به سرعت به بهبود اوضاع اميدوار بود. اين در حالي است که اگر نظارت کافي و جامع بر شرايط تخصيص وام صورت نگيرد، شرايط پيچيده تر از وضع حاضر شده و رکود تورمي ابعاد بيشتر و سخت‌تري به خود مي‌گيرد. موارد ذکر شده مي‌تواند در ميان مدت به رونق بازار فولاد همچنين عدم افزايش قيمت بينجامد. اين شرايط که به افزايش توليد در بخش‌هاي مختلف، رونق اقتصادي و کاهش بيکاري منتهي مي‌گردد رويدادي مطلوب براي تمامي بخش‌هاي جامعه خواهد بود.